Narodowy Bank Polski – cel i narzędzia polityki pieniężnej

Narodowy Bank Polski – polityka pieniężna

Instytucją odpowiedzialną za obowiązujący w Polsce środek płatniczy jest Narodowy Bank Polski. Do jego zadań (obok emisji banknotów i monet oraz organizacji funkcjonowania systemu bankowego) należy przede wszystkim prowadzenie polityki pieniężnej. Jest to najważniejsze zadanie polskiego banku centralnego, ponieważ to od skuteczności działań z nim związanych zależy wartość złotówki. Do realizacji tego zadania NBP wykorzystuje trzy podstawowe narzędzia.

Narzędzia polityki pieniężnej:

• przeprowadzanie operacji otwartego rynku (sprzedaż lub skup papierów wartościowych)
• ustalanie wysokości stopy rezerw obowiązkowych
• regulowanie poziomu stóp procentowych

Przyjętym ustawowo celem polityki pieniężnej NBP jest “utrzymanie stabilnego poziomu cen”. “Stabilność” tę definiuje strategia bezpośredniego celu inflacyjnego – ustalonego na 2,5% z możliwością odchylenia o 1 punkt procentowy.

Operacje otwartego rynku

Narzędziem o najbardziej długofalowym wpływie na realizację celu polityki pieniężnej NBP są operacje otwartego rynku. Polegają one na zakupie bądź sprzedaży papierów wartościowych przez bank centralny. Nabycie aktywów przez Narodowy Bank Polski skutkuje powiększeniem się bazy monetarnej. Większa baza monetarna pozwala natomiast bankom komercyjnym na zwiększenie akcji kredytowej, co przekłada się na wzrost ostatecznej ilości środka płatniczego w obiegu.

Zmiany wielkości bilansu polskiego banku centralnego obrazują kierunek oraz skalę przeprowadzanych przez niego transakcji.

Rezerwy obowiązkowe banków komercyjnych

Wysokość stopy rezerwy obowiązkowej określa, jak dużą część depozytów banki komercyjne zobowiązane są trzymać w banku centralnym. Im wyższy jest to procent, tym banki zmuszone są rozważniej prowadzić politykę kredytową. W Polsce w ostatnich 20 latach przez większość czasu stopa rezerwy cząstkowej wynosiła 3,5%. Narzędzie to przy tymczasowej skali zastosowania nie miało znaczącego wpływu na realizację celu inflacyjnego NBP.

Referencyjna stopa procentowa

Instrumentem polityki pieniężnej, którego stosowanie budzi najwięcej emocji, jest regulowanie poziomu stóp procentowych. Wiąże się to z tym, iż wysokość stóp ma bezpośredni wpływ na koszty ponoszone przez kredytobiorców. Dla banku centralnego znaczenie w tej kwestii ma jednak wysokość inflacji w Polsce, czyli utrata wartości, której doświadcza polski złoty.

Referencyjna stopa procentowa (służąca jako podstawa do wyliczania odsetek od zobowiązań) ma bezpośredni wpływ na skalę działalności kredytowej banków komercyjnych. Jej wysokość wpływa również na preferencje posiadających kapitał. Rosnącym stopom procentowym towarzyszy nie tylko wzrost oprocentowania kredytów i spadające nimi zainteresowanie, ale również zwiększająca się opłacalność oszczędzania, a co za tym idzie coraz mniejsza skłonność do natychmiastowej konsumpcji. Skutki tych procesów to najbardziej widoczne (choć nie zawsze najbardziej znaczące) rezultaty działań polityki pieniężnej.

Narodowy Bank Polski – realizacja celu

Wyżej przedstawione narzędzia pozwalają bankowi centralnemu wpływać na działalność kredytową i inwestycyjną banków komercyjnych. W ten sposób Narodowy Bank Polski reguluje pośrednio ostateczną wielkość podaży pieniądza w gospodarce. Zmiany podaży środka płatniczego determinują z kolei jego siłę nabywczą, czego odzwierciedlenie możemy zaobserwować w poziomie cen oraz dynamice ich zmian – definiującej cel polityki pieniężnej banku centralnego.

NBP realizując przyjętą strategię celu inflacyjnego, ma za zadanie przeciwdziałać wzrostowi cen konsumpcyjnych powyżej przyjętego poziomu. Dane przedstawione na powyższej grafice obrazują, w jaki sposób polski bank centralny wykorzystuje do tego dostępne narzędzia.

Źródło danych: nbp.pl