Budżet Polski 2026
Sektor finansów publicznych to nie tylko budżet centralny, ale również samorządy, a także dziesiątki funduszy, agencji, instytutów i fundacji zarządzanych bezpośrednio lub pośrednio przez rząd. Tak więc to, co potocznie nazywamy budżetem państwa, tak naprawdę jest tylko częścią publicznej machiny rozliczeń pieniężnych. Część ta stanowi jednak rdzeń tej machiny, warto więc przeanalizować jego budowę. Budżet Polski w 2026 roku, według ustawy budżetowej przyjętej w styczniu tego roku, składa się z dochodów w wysokości 647,2 miliardów złotych oraz 271,7 miliardów złotych deficytu. Razem stanowi to niebagatelną kwotę 918,9 miliardów złotych i na taką też sumę przewidziane są tegoroczne wydatki.
Spis treści
Dochody centralnego budżetu państwa
Głównym źródłem finansowania budżetu państwa są dochody podatkowe. Stanowią one 63,1% łącznej kwoty wydatków centralnych. Podatkiem o największym znaczeniu dla finansów publicznych jest VAT, który generuje 37,2% środków budżetowych. Drugim w kolejności największym dochodem państwa jest podatek akcyzowy, stanowiący 11,2% całości. Razem odpowiadają one za finansowanie prawie połowy budżetu centralnego (48,4%).
Wpływami o nieco mniejszym znaczeniu są podatki dochodowe – stanowiące łącznie 12,3%. Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) generuje 8,8% środków budżetowych, natomiast podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) – zaledwie 3,5%. Należy jednak nadmienić, że tak niski udział wpływów z PIT wynika z wprowadzonego w 2024 roku nowego systemu podziału tych dochodów podatkowych pomiędzy budżet centralny a jednostki samorządu terytorialnego.
Pozostałe wpływy podatkowe to: podatek od instytucji finansowych, podatek od gier, podatek od sprzedaży detalicznej, podatek od wydobycia niektórych kopalin oraz podatki wyrównawcze. Odpowiadają one łącznie za 2,5% całości budżetu państwa.
Budżet Polski 2026 finansowany jest również z dochodów niepodatkowych (6,9%) oraz środków z Unii Europejskiej i innych źródeł niepodlegających zwrotowi (0,4%). Deficyt, czyli brakująca część funduszy, ma wynieść według przyjętej ustawy 29,6% kwoty przewidzianej do rozdysponowania.
| Źródło dochodu | Wartość nominalna (PLN) | Wartość procentowa |
|---|---|---|
| Podatek od towarów i usług | 341,5 mld | 37,2% |
| Podatek akcyzowy | 103,3 mld | 11,2% |
| Podatek dochodowy od osób prawnych | 80,4 mld | 8,8% |
| Dochody jednostek budżetowych i inne dochody niepodatkowe | 45,6 mld | 5,0% |
| Podatek dochodowy od osób fizycznych | 32,0 mld | 3,5% |
| Dywidendy i wpłaty z zysku | 9,3 mld | 1,0% |
| Cło | 8,7 mld | 1,0% |
| Podatek od instytucji finansowych | 7,6 mld | 0,8% |
| Podatek od gier | 6,5 mld | 0,7% |
| Podatek od sprzedaży detalicznej | 5,0 mld | 0,5% |
| Środki z UE i innych źródeł niepodlegające zwrotowi | 3,6 mld | 0,4% |
| Podatek od wydobycia kopalin | 3,2 mld | 0,3% |
| Podatki wyrównawcze | 0,5 mld | 0,1% |
| Deficyt | 271,7 mld | 29,6% |
| Razem | 918,9 mld | 100% |
Wydatki centralnego budżetu państwa
Największy udział w wydatkach centralnego budżetu – 196 miliardów złotych (21,3%) – to środki zasilające fundusze zarządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Drugi w kolejności wydatek (17,7%) należy do kategorii „Różne rozliczenia”. Ma wynieść on w 2026 roku 162,5 miliarda złotych. Pod tą enigmatyczną nazwą kryją się subwencja dla jednostek samorządu terytorialnego oraz składka do budżetu Unii Europejskiej.
Trzecim największym kosztem budżetu Polski 2026 (11,9%) jest „Obrona narodowa”. Wydatki na ten cel pochodzące z budżetu centralnego mają wynieść 109,2 miliarda złotych.
Czwarty w kolejności (10,7%) jest dział wydatków o nazwie „Rodzina”. Finansuje on przede wszystkim świadczenia wypłacane w związku z realizacją rządowego programu „800+”, ale również inne programy wsparcia rodzin. Łącznie w bieżącym roku ma wynieść 97,9 miliarda złotych.
Kolejne wydatki budżetu państwa to: „Obsługa długu publicznego” (9,8%), „Ochrona zdrowia” (5,9%), „Szkolnictwo wyższe i nauka” (4,5%), „Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa” (3,4%), „Administracja publiczna” (3,3%), „Wymiar sprawiedliwości” (3,1%), „Transport i łączność” (2,4%), „Rolnictwo i łowiectwo” (1,0%) oraz pozostałe działy (5,0%), z których żaden nie przekracza jednego procenta sumy budżetowej.
| Dział wydatków | Wartość nominalna (PLN) | Wartość procentowa |
|---|---|---|
| Obowiązkowe ubezpieczenia społeczne | 196,0 mld | 21,3% |
| Różne rozliczenia | 162,5 mld | 17,7% |
| Obrona narodowa | 109,2 mld | 11,9% |
| Rodzina | 97,9 mld | 10,7% |
| Obsługa długu publicznego | 90,4 mld | 9,8% |
| Ochrona zdrowia | 54,2 mld | 5,9% |
| Szkolnictwo wyższe i nauka | 41,2 mld | 4,5% |
| Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 31,1 mld | 3,4% |
| Administracja publiczna | 30,2 mld | 3,3% |
| Wymiar sprawiedliwości | 28,7 mld | 3,1% |
| Transport i łączność | 21,8 mld | 2,4% |
| Rolnictwo i łowiectwo | 9,6 mld | 1,0% |
| Gospodarka mieszkaniowa | 7,0 mld | 0,8% |
| Pomoc społeczna | 6,9 mld | 0,8% |
| Górnictwo i kopalnictwo | 5,6 mld | 0,6% |
| Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | 5,5 mld | 0,6% |
| Pozostałe działy | 20,9 mld | 2,3% |
| Razem | 918,9 mld | 100% |
Budżet centralny a finanse publiczne
Analizując wydatki budżetu państwa, należy pamiętać, że jest to tylko część sektora finansów publicznych. Oprócz centralnego budżetu, który stanowi rdzeń rządowych rozliczeń, dużą część wydatków państwa w bieżącym roku realizują takie instytucje jak Bank Gospodarstwa Krajowego poprzez zarządzane fundusze celowe.
Warto również nadmienić, że budżet Polski 2026 zostanie rozliczony dopiero po zamknięciu tego roku fiskalnego. Powyższe dane stanowią więc niekompletny oraz mogący ulec zmianom, aczkolwiek istotny i warty analizy, obraz stanu finansów państwa.
Źródło danych: Ustawa budżetowa na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r.
Komentarze